Dlaczego inwestycje na terenach podlaskich wymagają nadzoru przyrodniczego?
Realizacja inwestycji na terenach o wysokiej wartości przyrodniczej wiąże się z ryzykiem, które trudno ocenić na etapie samego projektu budowlanego. Teren inwestycyjny może być siedliskiem lęgowym gatunku chronionego, korytarzem migracyjnym zwierząt albo fragmentem ekosystemu podlegającego ochronie, a wykrycie tego faktu po rozpoczęciu prac prowadzi do przerw, kar i kosztownych zmian w projekcie. Z tego powodu coraz częściej planowanie inwestycji na Podlasiu wymaga wcześniejszego udziału specjalistów od ochrony przyrody. Poniżej wyjaśniono, na czym polega ten nadzór i kiedy staje się niezbędny.
Dlaczego obszary podlaskie wymagają szczególnej ostrożności?
Region ten należy do najcenniejszych przyrodniczo obszarów w Polsce, ponieważ obejmuje rozległe doliny rzeczne, torfowiska i kompleksy leśne objęte ochroną w ramach sieci Natura 2000. Na tym tle inwestycje drogowe, energetyczne i przemysłowe stykają się z siedliskami gatunków chronionych znacznie częściej niż w innych częściach kraju. Dlatego nadzory przyrodnicze podlaskie obejmują zwykle szerszy zakres badań niż standardowa inwentaryzacja, bo trzeba uwzględnić zarówno awifaunę, jak i herpetofaunę występującą na danym terenie. Pominięcie tego etapu grozi wstrzymaniem prac w momencie, gdy wykonawca natrafi na gniazdo gatunku chronionego lub stanowisko płazów objętych ochroną.
Jakie gatunki chronione wpływają na przebieg inwestycji?
Na terenach podlaskich inwestor musi liczyć się z obecnością gatunków rzadkich w skali całego kraju, takich jak kraska, błotniak łąkowy czy kulik wielki, których stanowiska podlegają ścisłej ochronie. Obecność takiego gatunku na trasie planowanej linii energetycznej albo drogi wymusza przesunięcie terminu prac poza okres lęgowy, a czasem zmianę przebiegu inwestycji lub montaż rozwiązań ograniczających śmiertelność ptaków. Przy dużych inwestycjach przesyłowych, takich jak linia 400kV, wieloletni monitoring populacji bywa warunkiem dopuszczenia projektu do realizacji.
Nadzór ornitologiczny i herpetologiczny w praktyce
Zakres nadzoru przyrodniczego zależy od charakteru terenu i rodzaju inwestycji, dlatego w praktyce stosuje się kilka odrębnych specjalizacji. Przy inwestycjach prowadzonych w pobliżu rzek i zbiorników wodnych konieczny jest także nadzór ichtiologiczny, obejmujący ichtiofaunę oraz gospodarkę wędkarsko-rybacką.
- Nadzór ornitologiczny obserwacja ptaków i siedlisk lęgowych w okresie rozrodu
- Nadzór herpetologiczny inwentaryzacja gadów i płazów na terenie inwestycji
- Nadzór botaniczny ocena roślinności chronionej i siedlisk przyrodniczych
- Nadzór ichtiologiczny badanie ichtiofauny w ciekach i zbiornikach wodnych
Monitoring przedinwestycyjny i poinwestycyjny jako etapy procesu
Harmonogram nadzorów przyrodniczych podlaskich obejmuje zwykle kilka następujących po sobie etapów rozłożonych w czasie, a nie jednorazową wizytę na placu budowy.
- Inwentaryzacja przedinwestycyjna rozpoznanie gatunków i siedlisk przed rozpoczęciem prac
- Nadzór w trakcie realizacji obecność specjalisty podczas wycinki drzew, prac ziemnych i budowy
- Monitoring poinwestycyjny kontrola skutków inwestycji po jej zakończeniu, rozłożona na kilka sezonów
Pominięcie etapu poinwestycyjnego jest częstym błędem przy planowaniu budżetu, ponieważ jego koszty rozkładają się na kilka lat po oddaniu inwestycji do użytku.
Na co zwrócić uwagę przy wyborze zakresu nadzoru?
Zakres nadzoru przyrodniczego powinien wynikać z trzech czynników: rodzaju inwestycji, bliskości obszarów chronionych oraz terminu planowanych prac. Inwestycja drogowa prowadzona przez dolinę rzeczną wymaga innego zestawu specjalizacji niż termomodernizacja budynku w terenie zabudowanym, gdzie wystarcza kontrola obecności nietoperzy lub ptaków gniazdujących w szczelinach elewacji. Istotne jest również, czy harmonogram prac pokrywa się z okresem lęgowym lub rozrodczym gatunków występujących na danym terenie. To decyduje o konieczności przesunięcia terminu albo zastosowania rozwiązań kompensujących, takich jak budki lęgowe czy ochrona czynna wybranych stanowisk. Dobrze zaplanowane nadzory przyrodnicze podlaskie pozwalają wychwycić te zależności zanim staną się problemem na budowie, a nie w trakcie kontroli, gdy koszty poprawek są już znacznie wyższe.
